Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu

Bạn đang xem: Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu tại lasting.edu.vn

Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến để thấy tự nhiên trời thu yên bình và trong trẻo của làng quê Việt Nam. Với hình tượng nhẹ nhõm, tinh tế, tiếng nói biểu cảm được trình bày qua thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến đã đọng lại nhiều dư ba thâm thúy trong lòng độc giả. Hãy cùng Trường TH Trảng Dài tìm hiểu và phân tích bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu) qua nội dung bài viết dưới đây.

Mở bài: Thơ vốn là sự làm mới của tâm hồn. Trong thơ có cảnh sắc mây trời, có bóng vía của tự nhiên. Cũng bởi vậy nhưng tự nhiên luôn là trợ thủ nâng niu những xúc cảm của thi nhân. Vòng thời kì luân chuyển bốn mùa xuân hạ thu đông. Cảnh sắc mỗi mùa đều có những nét đẹp riêng.

Nếu nhắc tới mùa xuân ta nghĩ tới những câu thơ.

“Ngày xuân con én đưa thoi

Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi

Cỏ non xanh tận chân trời

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa…”

(Nguyễn Du – Truyện Kiều)

Mùa hè tươi mát tràn đầy sức sống trong thơ Nguyễn Trãi: 

“Hòe lục đùn đùn tán rợp giương

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”

(Nguyễn Trãi – Cảnh ngày hè)

Thì nhắc tới mùa thu, ta nghĩ ngay tới chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến. Trong ba bài Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm, bài thơ đặc trưng nhất cho quang cảnh tự nhiên mùa thu Bắc bộ chính là Thu điếu. Quang cảnh hiện lên với những nét đặc trưng riêng lẻ của mùa thu. Vẫn là những đường nét thân thuộc nhưng trong đó còn ẩn chứa biết bao nỗi niềm của thi nhân.

Những điểm chính về tác giả và tác phẩm 

Trước lúc phân tích bài thơ Thu điếu, ta cần nắm được đôi nét về tác giả Nguyễn Khuyến cùng tác phẩm. 

Tìm hiểu về thi sĩ Nguyễn Khuyến

Nguyễn Khuyến sinh năm 1835 mất năm 1909. Nguyễn Khuyến hiệu là Quế Sơn, sinh tại Nam Định nhưng lớn lên và sống chủ yếu ở xã Yên Đổ, huyện Lục Bình, tỉnh Hà Nam. Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo. Tên gọi Tam Nguyên Yên Đổ xuất phát từ việc ông đỗ đầu cả ba kỳ thi từ năm 1864 tới năm 1871. 

Tuy đỗ đạt cao, nặng lòng với tổ quốc nhưng ông chỉ làm quan 10 năm. Sau đó, ông cáo quan về quê dạy học và sống thanh sạch. Việc ông cáo quan ko có tức là ông ko yêu nước. Trong hoàn cảnh xã hội tao loạn và ko muốn hợp tác với chính quyền thực dân Pháp nên cách duy nhất ông có thể làm là cáo quan để giữ gìn tâm hồn thanh cao. 

Nhắc về Nguyễn Khuyến người ta nhớ tới những sáng tác thơ Nôm của ông. Ko chỉ châm biếm đả kích thực trạng xã hội, ông còn viết rất nhiều về quang cảnh làng quê yên bình…

Tác phẩm Thu điếu (Câu cá mùa thu)

Bài thơ Thu điếu thuộc thể loại thất ngôn bát cú Đường luật. Ở bài thơ người đọc sẽ bắt gặp quang cảnh thân thuộc của làng quê Bắc bộ lúc mùa thu tới. Bài thơ là khúc nhạc lòng của tác giả. Đó là tình yêu tự nhiên, là nỗi lòng ưu thời mẫn thế của thi nhân…

Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu 

Thu điếu là tiếng thơ trong trẻo, đặm đà cảnh sắc tự nhiên của làng quê Bắc Bộ lúc thu sang. Phân tích bài thơ Thu điếu chính là tìm hiểu bức tranh tự nhiên cùng nỗi lòng thi nhân. 

Hai câu đề: Sự rung động của tâm hồn thi sĩ trước mùa thu

Mở đầu bài thơ là quang cảnh thân thuộc với ao thu nước thu:

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu nhỏ tẻo teo”

Điểm nhìn của thi nhân ko ở quang cảnh rộng lớn rộng lớn nhưng tầm mắt chỉ thu hẹp lại trong  ko gian “ao thu” tới điểm đứng “thuyền câu”. Sự thu hẹp của ko gian của tầm nhìn cũng dường như chính là sự thu mình của tác giả. 

Đi vào thơ văn ta thường bắt gặp hình ảnh thân thuộc của sông, của biển lớn. Nhưng Nguyễn Khuyến lại lựa chọn một hình ảnh đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ – ao. Phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy tính chất của ao đó được gợi tả thông qua từ láy “lạnh lẽo”. Cái khí trời mùa thu se se lạnh đó thấm xuyên vào vạn vật tạo ra một sự lạnh giá ko chỉ ở cảnh vật nhưng còn là lòng người. 

Thi sĩ sử dụng từ “trong veo” vừa gợi được sắc nước, lại vừa gợi được sắc trời lúc vào thu. Nước thu và trời thu thật khó tách bạch. Mặt nước lúc này như tấm gương soi chiếu cả trời thu vào đó. Hình ảnh này gợi cho ta liên tưởng tới câu thơ của Đỗ Phủ

“Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng

Tái thượng phong vân tiếp địa âm”

(Thu hứng – Đỗ Phủ)

Vẫn là trời thu nước thu và ko khí lạnh lẽo của mùa thu nhưng ở Nguyễn Khuyến quang cảnh có phần đơn sơ hơn bởi lẽ đây chính là cái mộc mạc của làng quê. Còn ở bức tranh thu của Đỗ Phủ ta cảm thu được chút gì đó như uất hận, đắng cay.

Nếu ở câu thơ đầu Nguyễn Khuyến đã mở ra ko gian mùa thu thì ở câu thơ tiếp theo mùa thu đó lại xuất hiện với sự nhỏ nhỏ đơn độc của con người. “Một chiếc thuyền câu” có nhẽ chính là điểm tựa của thi sĩ. Từ ko gian ao đã thu hẹp lại thành “thuyền câu”. Và hình ảnh chiếc thuyền ngày càng nhỏ nhỏ hơn bởi sự liên kết “nhỏ tẻo teo”. 

Ao thu đã nhỏ nhưng chiếc thuyền câu đó so với ao thu thì càng nhỏ hơn chỉ như một chấm nhỏ nhưng thôi. Chính sự thu mình đó khiến ta có một cảm giác lẻ loi tới rợn ngợp. Ko gian như thấm đẫm nỗi buồn. Phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy trong cái lạnh giá đó người ta cần tìm một hơi ấm nhưng ở đây chẳng có người nào một sự vắng vẻ tới nao lòng. Đó ko chỉ là cảnh tự nhiên tầm thường nhưng là cảnh tự nhiên được nhìn qua đôi mắt của một người mang nặng tâm tư.

Hai câu thực: Những hình ảnh dân dã và bình dị của mùa thu làng quê

Quang cảnh mùa thu càng hiện lên rõ nét hơn

“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”

Màu xanh của nước cũng là màu xanh của mây trời. Sự chuyển động của sóng nước chỉ ngừng lại “theo làn hơi gợn tí”. Từng con sóng nhỏ lăng tăng nối đuôi nhau. Ko chỉ là sóng nước nhưng qua đó ta còn cảm thu được sự chuyển động của gió. Từng cơn gió thoảng qua làm mặt nước xao động. Có sự chuyển động nhưng ko gian ko tươi vui rộn ràng nhưng lại càng chìm sâu vào lặng im. Trong sự lặng im đó, ta tưởng như có thể nghe thấy hơi thở của đất trời. 

Và Nguyễn Khuyến trong sự thanh vắng đó đã nghe được một thanh âm vô cùng tinh tế của tiếng lá “khẽ đưa vèo”. Lá vàng vốn là một tín hiệu nhận diện đặc trưng của mùa thu “ngô tương đồng diệp lạc người đời cộng tri thu”. Vì vậy nhắc tới mùa thu thi nhân thường luôn viết về lá vàng. Ko chỉ trong trung đại nhưng còn cả trong văn học hiện đại

“Ơ hay! Buồn vương cây ngô đồng

Vàng rơi vàng rơi thu mênh mông…”

(Bích Khê)

Thi sĩ Xuân Diệu cũng từng ngỡ ngàng thơ mộng: 

“Đây mùa thu tới mùa thu tới

Với áo mơ phai dệt lá vàng”

(Xuân Diệu)

Và lúc phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy Nguyễn Khuyến cũng thế. Tuy nhiên lá vàng nhưng ông khắc họa lại chứa đựng cả một nỗi niềm. “Đưa vèo” chính là một chuyển động nhanh và đầy dứt khoát. Từ “vèo” ko chỉ gợi được sự chuyển động nhưng còn gợi được hình dáng của vật thể chuyển động – mỏng, dẹt, nhẹ. Âm thanh đó gợi được cái sự yên tĩnh tuyệt đối. 

Thế nhưng, để có thể lắng tai được âm thanh đó hẳn Nguyễn Khuyến phải là một người tinh tế. Sau này, Trần Đăng Khoa cũng từng nghe được âm thanh của chiếc lá rơi “Tiếng rơi rất khẽ/ Như là rơi nghiêng”. Nhưng ko ngừng ở đó, chiếc lá “đưa vèo” còn gợi ra sự thay đổi của thời thế cục diện tổ quốc. Tất cả diễn ra quá nhanh. 

Và trước sự chảy trôi, sự thay đổi đó, ông chỉ có thể ngậm ngùi bất lực nhưng chấp nhận. Từ cái nhìn toàn diện chuyển sang cái nhìn cận cảnh. Ở hai câu thực đó, Nguyễn Khuyến chuyển sang nhìn điểm, cụ thể. Ở hai câu thực là một bức tranh thu với sắc xanh hài hòa cùng sắc vàng. Màu xanh của sóng nước là phông nền để nổi trội cho màu vàng của lá thu. Gió đưa, sóng gợn, lá bay những chuyển động đó dường như cũng khẽ hơn để ko phá vỡ sự yên tĩnh của tự nhiên.

Hai câu luận: Ko gian yên ắng mùa thu hướng vào chiều sâu 

Ko gian từ rộng tới hẹp, tầm nhìn cũng thay đổi từ nói chung tới cận cảnh và giờ đây tầm nhìn đó hướng lên trời xanh

Xem thêm bài viết hay:  Sách Nhân Tướng Học Nghệ Thuật Của Số Phận Pdf, Tải Về Nhân Tướng Học

“Tầng mây lửng lơ trời xanh ngắt

Ngõ trúc vòng vèo khách vắng teo”

Cái vắng lạnh của mùa thu đã lan tỏa khắp đất trời. Từ láy “lửng lơ” đã diễn tả thành công cái trạng thái nửa như muốn trôi nửa như còn đang luyến tiếc điều gì đó của những đám mây. Điều đó khiến ta có cảm tưởng đám mây như đang đứng yên. “Trời xanh ngắt” cũng được xem là một hình ảnh đặc trưng của mùa thu. Màu xanh dường như đã đạt tới tột cùng. Sự liên kết đó đã làm cho bầu trời như cao hơn rộng hơn. Ko gian cũng vì thế nhưng được mở rộng ra tới vô cùng. 

Từ cái nhìn hướng lên trên, thi nhân nhanh chóng chuyển xuống mặt đất để thấy “Ngõ trúc vòng vèo khách vắng teo”. Đường làng Bắc Bộ với những bụi tre bụi trúc tiếp nối nhau hiện lên. Lúc phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy con người được nhắc tới thông qua hình ảnh “khách vắng teo”. Ko gian chìm vào sự im vắng. Chờ người nhưng người nào tới. Nguyễn Khuyến đang hy vọng điều gì chăng?

Hai cấu kết: Sự hòa hợp của con người với tự nhiên trời thu 

Tới hai cấu kết nhân vật trữ tình mới xuất hiện rõ nét

“Tựa gối buông cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo”

Tư thế của nhân vật trữ tình là tư thế dáng vẻ của một ông câu “tựa gối buông cần”. HÌnh ảnh một ông già ngồi câu cá gợi ra một sự thanh cao, thoát tục, nhàn nhã. Thế nhưng sự nhàn nhã đó chợt bị khuấy động. Mọi thứ diễn ra “lâu chẳng được”, chỉ trong một thời kì ngắn. Tấm lòng đó dường như chỉ yên tĩnh trong vài phút ngắn ngủi. Thời kì này tương xứng với cái “khẽ đưa vèo” của lá vàng ở câu thơ trên. 

Hình như thoáng một tẹo hờn dỗi bởi sự yên tĩnh bị cắt ngang. Nguyên nhân dẫn tới sự xao động đó chính âm thanh “đớp động”. “Đâu” có thể được hiểu là từ phủ định cũng có thể là đại từ phiếm chỉ. Trong dòng thơ này, ta nên hiểu “đâu” là đại từ phiếm chỉ. Tiếng cá vang lên từ nơi nào ko xác định được. Một thanh âm mơ hồ từ nơi xa vắng nào vang lên lại khuấy động cả một mặt hồ yên ắng và khuấy động tâm hồn thi nhân. 

Phân tích bài thơ Thu điếu thì có thể thấy, ý của bài thơ là nói về việc đi câu nhưng dường như đi câu đối với Nguyễn Khuyến chỉ là cái cớ. Một cái cớ để ông thu vào tầm mắt cảnh tự nhiên đất trời vào thu. Một cái cớ để ông có những khoảnh khắc tĩnh tại suy nghĩ về thời cuộc. Đó là lí do nhưng đi câu nhưng tâm hồn của ông ko dành cho việc câu cá. Dùng hình ảnh ông câu nhưng trong bài Thu điếu con người lại xuất hiện đầy tâm tình ko như hình ảnh ông câu trong bài Ngư nhàn của Ko Lộ thiền sư

“Vạn lý thanh giang, vạn lý thiên,

Nhất thôn tang giá, nhất thôn yên.

Ngư ông thuỵ trước, vô nhân hoán,

Quá ngọ tỉnh lai, tuyết mãn thuyền.”

(Ngư nhàn – Ko Lộ thiền sư)

Dù có vẻ nhàn nhã nhưng thực ra tâm hồn ông ko yên tĩnh thanh “nhàn” như Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhưng ông luôn hướng về tổ quốc về nhân dân như Nguyễn Trãi – nhàn thân nhưng ko nhàn tâm. Nên một âm thanh nhỏ của ngoại cảnh cũng tác động mạnh mẽ tới Nguyễn Khuyến như thế. 

Phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy từ cái nhìn hướng ngoại, chủ thể trữ tình đã hướng nội nhìn vào tâm tư của mình để rồi mọi thứ vỡ òa ra trong một khoảnh khắc. hai cấu kết tác giả lại một lần nữa sử dụng thành công nghệ thuật lấy động tả tĩnh. Lấy cái động của sự vật để diễn tả cái tĩnh của ko gian đồng thời cũng thấy được cái động của tâm hồn. Xa lánh chốn lao xao quyền quý nhưng vẫn nặng lòng với tổ quốc.

Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Thẩm định về nghệ thuật lúc phân tích bài thơ Thu điếu lớp 11

Phân tích bài thơ Thu điếu, ta thấy tác phẩm đã trình bày được sự cảm nhận đầy tinh tế của Nguyễn Khuyến về mùa thu. Thành công của bài thơ tới từ sự đóng góp rất lớn của nghệ thuật. Nguyễn Khuyến đã vận dụng tinh tế phép đối cũng như các văn pháp nghệ thuật trung đại như lấy động tả tĩnh. Những hình ảnh thân thuộc của đồng quê Bắc Bộ cứ thế nhưng đi vào trong thơ một cách thật đẹp, mộc mạc nhưng ko kém phần tinh tế. Ngoài ra, Nguyễn Khuyến còn tài tình trong việc sử dụng vần “eo”. Tuy đây là một tử vận nhưng qua cách dùng của Nguyễn Khuyến lại mang tới những hiệu quả nghệ thuật bất thần cho bài thơ.

Kết bài: Bài thơ khép lại và để lại ấn tượng cho người đọc về cái “điệu xanh” của ko gian. Nhưng qua đó, điều người đọc trân quý hơn chính là nỗi niềm của ông dành cho tổ quốc. Một nỗi buồn kín đáo nhưng theo gió thu man mác khắp cả bài thơ.

Dàn ý phân tích bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu) 

Với dàn ý phân tích bài thơ Thu điếu – Dàn ý phân tích bài thơ Câu cá mùa thu dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng quan hơn về nội dung bài viết.

Mở bài phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

  • Giới thiệu nét tiêu biểu về thi sĩ Nguyễn Khuyến: một tác giả chịu tác động thâm thúy của tư tưởng Nho giáo. Tác phẩm của Nguyễn Khuyến thường về đạo đức con người, về tự nhiên… Ông lui về ở ẩn lúc thấy thực tại rối ren.
  • Đôi nét tiêu biểu về bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu): Thuộc chùm 3 bài thơ mùa thu của ông được sáng tác trong hoàn cảnh tác giả lui về ở ẩn.
  • Có thể đi từ đề tài mùa thu trong văn học, từ đó dẫn dắt tới chủ đề bài viết. 

Thân bài phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến 

  • Sự rung động của tâm hồn thi sĩ trước mùa thu (2 câu đề).
  • Những hình ảnh bình dị mộc mạc của làng quê vào thu (2 câu thực).
  • Ko gian mùa thu hướng vào chiều sâu trong khoảnh khắc thu sang (2 câu luận).
  • Sự hòa hợp giữa con người với tự nhiên trời thu (2 cấu kết).

Kết bài phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến 

  • Nhấn mạnh lại những nét tiêu biểu về nội dung cũng như nghệ thuật của bài thơ.
  • Câu cá mùa thu là bài thơ đã đem lại cho người đọc những xúc cảm sâu lắng về một tâm hồn yêu nước thầm kín đầy thiết tha. 
  • Bộc bạch những suy nghĩ cùng cảm nhận của bản thân lúc phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến.

Nhận xét về nghệ thuật lúc phân tích bài thơ Câu cá mùa thu 

  • Với những nét chấm phá của Đường thi qua văn pháp thủy mặc, bức tranh phong cảnh mùa thu làng quê Bắc bộ hiện lên thật bình dị, thật nhẹ nhõm và trong trẻo. Một vẻ đẹp thi trung hữu họa…
  • Nguyễn Khuyến sử dụng thành công nghệ thuật đối tài tình.
  • Tác giả sử dụng nghệ thuật lấy động tả tĩnh đầy tinh tế.
  • Sử dụng từ láy điêu luyện cùng cách gieo vần “eo”.

Tương tự phân tích bài thơ Thu điếu, ta thấy cảnh sắc trời thu của làng quê Việt Nam hiện lên trong thơ Nguyễn Khuyến bằng những gam màu đậm nhạt, với những nét vẽ xa gần đầy gợi cảm và tinh tế. Tình yêu tự nhiên, yêu mùa thu chính là tấm lòng tha thiết với quê hương tổ quốc của tác giả. Kỳ vọng những tri thức trong bài viết đã cung ứng cho bạn những ý văn hay về chủ đề phân tích bài thơ Thu điếu – phân tích bài thơ Câu cá mùa thu. Chúc bạn luôn học tập tốt!. 

Xem thêm

  • Phân tích bài thơ Thương vợ của Tú Xương – Văn học 11
  • Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh – Ngữ Văn 11
  • Nét cổ điển và hiện đại trong Chiều tối của Hồ Chí Minh – Ngữ Văn 11
  • Cảm nhận về bài thơ Vội vã của Xuân Diệu – Top 1 bài viết hay nhất!

Tu khoa lien quan:

  • mở bài thu điếu
  • bài thơ thu điếu lớp 11
  • giới thiệu bài thơ câu cá mùa thu
  • phân tích cảnh thu qua bài câu cá mùa thu
  • cảm nhận của em về bài thơ câu cá mùa thu
  • cảm nhận về bức tranh thu trong câu cá mùa thu
  • vẻ đẹp của tâm hồn thi sĩ qua câu cá mùa thu

Xem thêm nhiều bài viết hay về Hỏi Đáp Văn Học

Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến để thấy tự nhiên trời thu yên bình và trong trẻo của làng quê Việt Nam. Với hình tượng nhẹ nhõm, tinh tế, tiếng nói biểu cảm được trình bày qua thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến đã đọng lại nhiều dư ba thâm thúy trong lòng độc giả. Hãy cùng Trường TH Trảng Dài tìm hiểu và phân tích bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu) qua nội dung bài viết dưới đây.

Xem thêm bài viết hay:  6+ Cách Vẽ Bùa May Mắn Trong Học Tập, Thi Cử, Bùa Chú Là Gì

Mở bài: Thơ vốn là sự làm mới của tâm hồn. Trong thơ có cảnh sắc mây trời, có bóng vía của tự nhiên. Cũng bởi vậy nhưng tự nhiên luôn là trợ thủ nâng niu những xúc cảm của thi nhân. Vòng thời kì luân chuyển bốn mùa xuân hạ thu đông. Cảnh sắc mỗi mùa đều có những nét đẹp riêng.

Nếu nhắc tới mùa xuân ta nghĩ tới những câu thơ.

“Ngày xuân con én đưa thoi

Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi

Cỏ non xanh tận chân trời

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa…”

(Nguyễn Du – Truyện Kiều)

Mùa hè tươi mát tràn đầy sức sống trong thơ Nguyễn Trãi: 

“Hòe lục đùn đùn tán rợp giương

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”

(Nguyễn Trãi – Cảnh ngày hè)

Thì nhắc tới mùa thu, ta nghĩ ngay tới chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến. Trong ba bài Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm, bài thơ đặc trưng nhất cho quang cảnh tự nhiên mùa thu Bắc bộ chính là Thu điếu. Quang cảnh hiện lên với những nét đặc trưng riêng lẻ của mùa thu. Vẫn là những đường nét thân thuộc nhưng trong đó còn ẩn chứa biết bao nỗi niềm của thi nhân.

Những điểm chính về tác giả và tác phẩm 

Trước lúc phân tích bài thơ Thu điếu, ta cần nắm được đôi nét về tác giả Nguyễn Khuyến cùng tác phẩm. 

Tìm hiểu về thi sĩ Nguyễn Khuyến

Nguyễn Khuyến sinh năm 1835 mất năm 1909. Nguyễn Khuyến hiệu là Quế Sơn, sinh tại Nam Định nhưng lớn lên và sống chủ yếu ở xã Yên Đổ, huyện Lục Bình, tỉnh Hà Nam. Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo. Tên gọi Tam Nguyên Yên Đổ xuất phát từ việc ông đỗ đầu cả ba kỳ thi từ năm 1864 tới năm 1871. 

Tuy đỗ đạt cao, nặng lòng với tổ quốc nhưng ông chỉ làm quan 10 năm. Sau đó, ông cáo quan về quê dạy học và sống thanh sạch. Việc ông cáo quan ko có tức là ông ko yêu nước. Trong hoàn cảnh xã hội tao loạn và ko muốn hợp tác với chính quyền thực dân Pháp nên cách duy nhất ông có thể làm là cáo quan để giữ gìn tâm hồn thanh cao. 

Nhắc về Nguyễn Khuyến người ta nhớ tới những sáng tác thơ Nôm của ông. Ko chỉ châm biếm đả kích thực trạng xã hội, ông còn viết rất nhiều về quang cảnh làng quê yên bình…

Tác phẩm Thu điếu (Câu cá mùa thu)

Bài thơ Thu điếu thuộc thể loại thất ngôn bát cú Đường luật. Ở bài thơ người đọc sẽ bắt gặp quang cảnh thân thuộc của làng quê Bắc bộ lúc mùa thu tới. Bài thơ là khúc nhạc lòng của tác giả. Đó là tình yêu tự nhiên, là nỗi lòng ưu thời mẫn thế của thi nhân…

phân tích bài thơ thu điếu của nguyễn khuyếnPhân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu 

Thu điếu là tiếng thơ trong trẻo, đặm đà cảnh sắc tự nhiên của làng quê Bắc Bộ lúc thu sang. Phân tích bài thơ Thu điếu chính là tìm hiểu bức tranh tự nhiên cùng nỗi lòng thi nhân. 

Hai câu đề: Sự rung động của tâm hồn thi sĩ trước mùa thu

Mở đầu bài thơ là quang cảnh thân thuộc với ao thu nước thu:

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu nhỏ tẻo teo”

Điểm nhìn của thi nhân ko ở quang cảnh rộng lớn rộng lớn nhưng tầm mắt chỉ thu hẹp lại trong  ko gian “ao thu” tới điểm đứng “thuyền câu”. Sự thu hẹp của ko gian của tầm nhìn cũng dường như chính là sự thu mình của tác giả. 

Đi vào thơ văn ta thường bắt gặp hình ảnh thân thuộc của sông, của biển lớn. Nhưng Nguyễn Khuyến lại lựa chọn một hình ảnh đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ – ao. Phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy tính chất của ao đó được gợi tả thông qua từ láy “lạnh lẽo”. Cái khí trời mùa thu se se lạnh đó thấm xuyên vào vạn vật tạo ra một sự lạnh giá ko chỉ ở cảnh vật nhưng còn là lòng người. 

Thi sĩ sử dụng từ “trong veo” vừa gợi được sắc nước, lại vừa gợi được sắc trời lúc vào thu. Nước thu và trời thu thật khó tách bạch. Mặt nước lúc này như tấm gương soi chiếu cả trời thu vào đó. Hình ảnh này gợi cho ta liên tưởng tới câu thơ của Đỗ Phủ

“Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng

Tái thượng phong vân tiếp địa âm”

(Thu hứng – Đỗ Phủ)

Vẫn là trời thu nước thu và ko khí lạnh lẽo của mùa thu nhưng ở Nguyễn Khuyến quang cảnh có phần đơn sơ hơn bởi lẽ đây chính là cái mộc mạc của làng quê. Còn ở bức tranh thu của Đỗ Phủ ta cảm thu được chút gì đó như uất hận, đắng cay.

Nếu ở câu thơ đầu Nguyễn Khuyến đã mở ra ko gian mùa thu thì ở câu thơ tiếp theo mùa thu đó lại xuất hiện với sự nhỏ nhỏ đơn độc của con người. “Một chiếc thuyền câu” có nhẽ chính là điểm tựa của thi sĩ. Từ ko gian ao đã thu hẹp lại thành “thuyền câu”. Và hình ảnh chiếc thuyền ngày càng nhỏ nhỏ hơn bởi sự liên kết “nhỏ tẻo teo”. 

Ao thu đã nhỏ nhưng chiếc thuyền câu đó so với ao thu thì càng nhỏ hơn chỉ như một chấm nhỏ nhưng thôi. Chính sự thu mình đó khiến ta có một cảm giác lẻ loi tới rợn ngợp. Ko gian như thấm đẫm nỗi buồn. Phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy trong cái lạnh giá đó người ta cần tìm một hơi ấm nhưng ở đây chẳng có người nào một sự vắng vẻ tới nao lòng. Đó ko chỉ là cảnh tự nhiên tầm thường nhưng là cảnh tự nhiên được nhìn qua đôi mắt của một người mang nặng tâm tư.

Hai câu thực: Những hình ảnh dân dã và bình dị của mùa thu làng quê

Quang cảnh mùa thu càng hiện lên rõ nét hơn

“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”

Màu xanh của nước cũng là màu xanh của mây trời. Sự chuyển động của sóng nước chỉ ngừng lại “theo làn hơi gợn tí”. Từng con sóng nhỏ lăng tăng nối đuôi nhau. Ko chỉ là sóng nước nhưng qua đó ta còn cảm thu được sự chuyển động của gió. Từng cơn gió thoảng qua làm mặt nước xao động. Có sự chuyển động nhưng ko gian ko tươi vui rộn ràng nhưng lại càng chìm sâu vào lặng im. Trong sự lặng im đó, ta tưởng như có thể nghe thấy hơi thở của đất trời. 

Và Nguyễn Khuyến trong sự thanh vắng đó đã nghe được một thanh âm vô cùng tinh tế của tiếng lá “khẽ đưa vèo”. Lá vàng vốn là một tín hiệu nhận diện đặc trưng của mùa thu “ngô tương đồng diệp lạc người đời cộng tri thu”. Vì vậy nhắc tới mùa thu thi nhân thường luôn viết về lá vàng. Ko chỉ trong trung đại nhưng còn cả trong văn học hiện đại

“Ơ hay! Buồn vương cây ngô đồng

Vàng rơi vàng rơi thu mênh mông…”

(Bích Khê)

Thi sĩ Xuân Diệu cũng từng ngỡ ngàng thơ mộng: 

“Đây mùa thu tới mùa thu tới

Với áo mơ phai dệt lá vàng”

(Xuân Diệu)

Và lúc phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy Nguyễn Khuyến cũng thế. Tuy nhiên lá vàng nhưng ông khắc họa lại chứa đựng cả một nỗi niềm. “Đưa vèo” chính là một chuyển động nhanh và đầy dứt khoát. Từ “vèo” ko chỉ gợi được sự chuyển động nhưng còn gợi được hình dáng của vật thể chuyển động – mỏng, dẹt, nhẹ. Âm thanh đó gợi được cái sự yên tĩnh tuyệt đối. 

Thế nhưng, để có thể lắng tai được âm thanh đó hẳn Nguyễn Khuyến phải là một người tinh tế. Sau này, Trần Đăng Khoa cũng từng nghe được âm thanh của chiếc lá rơi “Tiếng rơi rất khẽ/ Như là rơi nghiêng”. Nhưng ko ngừng ở đó, chiếc lá “đưa vèo” còn gợi ra sự thay đổi của thời thế cục diện tổ quốc. Tất cả diễn ra quá nhanh. 

Và trước sự chảy trôi, sự thay đổi đó, ông chỉ có thể ngậm ngùi bất lực nhưng chấp nhận. Từ cái nhìn toàn diện chuyển sang cái nhìn cận cảnh. Ở hai câu thực đó, Nguyễn Khuyến chuyển sang nhìn điểm, cụ thể. Ở hai câu thực là một bức tranh thu với sắc xanh hài hòa cùng sắc vàng. Màu xanh của sóng nước là phông nền để nổi trội cho màu vàng của lá thu. Gió đưa, sóng gợn, lá bay những chuyển động đó dường như cũng khẽ hơn để ko phá vỡ sự yên tĩnh của tự nhiên.

Hai câu luận: Ko gian yên ắng mùa thu hướng vào chiều sâu 

Ko gian từ rộng tới hẹp, tầm nhìn cũng thay đổi từ nói chung tới cận cảnh và giờ đây tầm nhìn đó hướng lên trời xanh

“Tầng mây lửng lơ trời xanh ngắt

Ngõ trúc vòng vèo khách vắng teo”

Cái vắng lạnh của mùa thu đã lan tỏa khắp đất trời. Từ láy “lửng lơ” đã diễn tả thành công cái trạng thái nửa như muốn trôi nửa như còn đang luyến tiếc điều gì đó của những đám mây. Điều đó khiến ta có cảm tưởng đám mây như đang đứng yên. “Trời xanh ngắt” cũng được xem là một hình ảnh đặc trưng của mùa thu. Màu xanh dường như đã đạt tới tột cùng. Sự liên kết đó đã làm cho bầu trời như cao hơn rộng hơn. Ko gian cũng vì thế nhưng được mở rộng ra tới vô cùng. 

Xem thêm bài viết hay:  Thơ duyên – Xuân Diệu (Tóm tắt, hoàn cảnh st, nội dung, nghệ thuật, sơ đồ tư duy) – Văn 10

Từ cái nhìn hướng lên trên, thi nhân nhanh chóng chuyển xuống mặt đất để thấy “Ngõ trúc vòng vèo khách vắng teo”. Đường làng Bắc Bộ với những bụi tre bụi trúc tiếp nối nhau hiện lên. Lúc phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy con người được nhắc tới thông qua hình ảnh “khách vắng teo”. Ko gian chìm vào sự im vắng. Chờ người nhưng người nào tới. Nguyễn Khuyến đang hy vọng điều gì chăng?

Hai cấu kết: Sự hòa hợp của con người với tự nhiên trời thu 

Tới hai cấu kết nhân vật trữ tình mới xuất hiện rõ nét

“Tựa gối buông cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo”

Tư thế của nhân vật trữ tình là tư thế dáng vẻ của một ông câu “tựa gối buông cần”. HÌnh ảnh một ông già ngồi câu cá gợi ra một sự thanh cao, thoát tục, nhàn nhã. Thế nhưng sự nhàn nhã đó chợt bị khuấy động. Mọi thứ diễn ra “lâu chẳng được”, chỉ trong một thời kì ngắn. Tấm lòng đó dường như chỉ yên tĩnh trong vài phút ngắn ngủi. Thời kì này tương xứng với cái “khẽ đưa vèo” của lá vàng ở câu thơ trên. 

Hình như thoáng một tẹo hờn dỗi bởi sự yên tĩnh bị cắt ngang. Nguyên nhân dẫn tới sự xao động đó chính âm thanh “đớp động”. “Đâu” có thể được hiểu là từ phủ định cũng có thể là đại từ phiếm chỉ. Trong dòng thơ này, ta nên hiểu “đâu” là đại từ phiếm chỉ. Tiếng cá vang lên từ nơi nào ko xác định được. Một thanh âm mơ hồ từ nơi xa vắng nào vang lên lại khuấy động cả một mặt hồ yên ắng và khuấy động tâm hồn thi nhân. 

Phân tích bài thơ Thu điếu thì có thể thấy, ý của bài thơ là nói về việc đi câu nhưng dường như đi câu đối với Nguyễn Khuyến chỉ là cái cớ. Một cái cớ để ông thu vào tầm mắt cảnh tự nhiên đất trời vào thu. Một cái cớ để ông có những khoảnh khắc tĩnh tại suy nghĩ về thời cuộc. Đó là lí do nhưng đi câu nhưng tâm hồn của ông ko dành cho việc câu cá. Dùng hình ảnh ông câu nhưng trong bài Thu điếu con người lại xuất hiện đầy tâm tình ko như hình ảnh ông câu trong bài Ngư nhàn của Ko Lộ thiền sư

“Vạn lý thanh giang, vạn lý thiên,

Nhất thôn tang giá, nhất thôn yên.

Ngư ông thuỵ trước, vô nhân hoán,

Quá ngọ tỉnh lai, tuyết mãn thuyền.”

(Ngư nhàn – Ko Lộ thiền sư)

Dù có vẻ nhàn nhã nhưng thực ra tâm hồn ông ko yên tĩnh thanh “nhàn” như Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhưng ông luôn hướng về tổ quốc về nhân dân như Nguyễn Trãi – nhàn thân nhưng ko nhàn tâm. Nên một âm thanh nhỏ của ngoại cảnh cũng tác động mạnh mẽ tới Nguyễn Khuyến như thế. 

Phân tích bài thơ Thu điếu sẽ thấy từ cái nhìn hướng ngoại, chủ thể trữ tình đã hướng nội nhìn vào tâm tư của mình để rồi mọi thứ vỡ òa ra trong một khoảnh khắc. hai cấu kết tác giả lại một lần nữa sử dụng thành công nghệ thuật lấy động tả tĩnh. Lấy cái động của sự vật để diễn tả cái tĩnh của ko gian đồng thời cũng thấy được cái động của tâm hồn. Xa lánh chốn lao xao quyền quý nhưng vẫn nặng lòng với tổ quốc.

phân tích bài thơ thu điếu và câu cá mùa thuPhân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Thẩm định về nghệ thuật lúc phân tích bài thơ Thu điếu lớp 11

Phân tích bài thơ Thu điếu, ta thấy tác phẩm đã trình bày được sự cảm nhận đầy tinh tế của Nguyễn Khuyến về mùa thu. Thành công của bài thơ tới từ sự đóng góp rất lớn của nghệ thuật. Nguyễn Khuyến đã vận dụng tinh tế phép đối cũng như các văn pháp nghệ thuật trung đại như lấy động tả tĩnh. Những hình ảnh thân thuộc của đồng quê Bắc Bộ cứ thế nhưng đi vào trong thơ một cách thật đẹp, mộc mạc nhưng ko kém phần tinh tế. Ngoài ra, Nguyễn Khuyến còn tài tình trong việc sử dụng vần “eo”. Tuy đây là một tử vận nhưng qua cách dùng của Nguyễn Khuyến lại mang tới những hiệu quả nghệ thuật bất thần cho bài thơ.

Kết bài: Bài thơ khép lại và để lại ấn tượng cho người đọc về cái “điệu xanh” của ko gian. Nhưng qua đó, điều người đọc trân quý hơn chính là nỗi niềm của ông dành cho tổ quốc. Một nỗi buồn kín đáo nhưng theo gió thu man mác khắp cả bài thơ.

Dàn ý phân tích bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu) 

Với dàn ý phân tích bài thơ Thu điếu – Dàn ý phân tích bài thơ Câu cá mùa thu dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng quan hơn về nội dung bài viết.

Mở bài phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

  • Giới thiệu nét tiêu biểu về thi sĩ Nguyễn Khuyến: một tác giả chịu tác động thâm thúy của tư tưởng Nho giáo. Tác phẩm của Nguyễn Khuyến thường về đạo đức con người, về tự nhiên… Ông lui về ở ẩn lúc thấy thực tại rối ren.
  • Đôi nét tiêu biểu về bài thơ Thu điếu (Câu cá mùa thu): Thuộc chùm 3 bài thơ mùa thu của ông được sáng tác trong hoàn cảnh tác giả lui về ở ẩn.
  • Có thể đi từ đề tài mùa thu trong văn học, từ đó dẫn dắt tới chủ đề bài viết. 

Thân bài phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến 

  • Sự rung động của tâm hồn thi sĩ trước mùa thu (2 câu đề).
  • Những hình ảnh bình dị mộc mạc của làng quê vào thu (2 câu thực).
  • Ko gian mùa thu hướng vào chiều sâu trong khoảnh khắc thu sang (2 câu luận).
  • Sự hòa hợp giữa con người với tự nhiên trời thu (2 cấu kết).

Kết bài phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến 

  • Nhấn mạnh lại những nét tiêu biểu về nội dung cũng như nghệ thuật của bài thơ.
  • Câu cá mùa thu là bài thơ đã đem lại cho người đọc những xúc cảm sâu lắng về một tâm hồn yêu nước thầm kín đầy thiết tha. 
  • Bộc bạch những suy nghĩ cùng cảm nhận của bản thân lúc phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến.

Nhận xét về nghệ thuật lúc phân tích bài thơ Câu cá mùa thu 

  • Với những nét chấm phá của Đường thi qua văn pháp thủy mặc, bức tranh phong cảnh mùa thu làng quê Bắc bộ hiện lên thật bình dị, thật nhẹ nhõm và trong trẻo. Một vẻ đẹp thi trung hữu họa…
  • Nguyễn Khuyến sử dụng thành công nghệ thuật đối tài tình.
  • Tác giả sử dụng nghệ thuật lấy động tả tĩnh đầy tinh tế.
  • Sử dụng từ láy điêu luyện cùng cách gieo vần “eo”.

Tương tự phân tích bài thơ Thu điếu, ta thấy cảnh sắc trời thu của làng quê Việt Nam hiện lên trong thơ Nguyễn Khuyến bằng những gam màu đậm nhạt, với những nét vẽ xa gần đầy gợi cảm và tinh tế. Tình yêu tự nhiên, yêu mùa thu chính là tấm lòng tha thiết với quê hương tổ quốc của tác giả. Kỳ vọng những tri thức trong bài viết đã cung ứng cho bạn những ý văn hay về chủ đề phân tích bài thơ Thu điếu – phân tích bài thơ Câu cá mùa thu. Chúc bạn luôn học tập tốt!. 

Xem thêm

  • Phân tích bài thơ Thương vợ của Tú Xương – Văn học 11
  • Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh – Ngữ Văn 11
  • Nét cổ điển và hiện đại trong Chiều tối của Hồ Chí Minh – Ngữ Văn 11
  • Cảm nhận về bài thơ Vội vã của Xuân Diệu – Top 1 bài viết hay nhất!

Tu khoa lien quan:

  • mở bài thu điếu
  • bài thơ thu điếu lớp 11
  • giới thiệu bài thơ câu cá mùa thu
  • phân tích cảnh thu qua bài câu cá mùa thu
  • cảm nhận của em về bài thơ câu cá mùa thu
  • cảm nhận về bức tranh thu trong câu cá mùa thu
  • vẻ đẹp của tâm hồn thi sĩ qua câu cá mùa thu

Bạn thấy bài viết Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu  ko hãy comment góp ý thêm về Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu bên dưới để lasting.edu.vn có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho độc giả nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website Trường TH Trảng Dài

Phân mục: Văn học#Phân #tích #bài #thơ #Thu #điếu #Phân #tích #bài #thơ #Câu #cá #mùa #thu

Bạn thấy bài viết Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu bên dưới để lasting.edu.vn có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: lasting.edu.vn
Nhớ để nguồn: Phân tích bài thơ Thu điếu – Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu

Viết một bình luận